Falsafah dan konsep minority Muslim
Oleh
SAMSU ADABI MAMAT
(Penggunaan dan Salinan/ copy Tulisan ini hanya dibenarkan
dengan kebenaran Penulis sahaja)
PENDAHULUAN
Berbicara mengenai maksud dan pengertian ‘minoriti Muslim’,
kelihatannya ungkapan ini adalah hasil paduan daripada dua
perkataan; ‘minoriti’ dan ‘Muslim’. Perkataan minoriti itu
merupakan suatu kalimah yang umum, lalu dibataskan atau dihadkan
serta dikhususkan pula dengan kalimah ‘Muslim’.
PENGERTIAN MINORITI SECARA UMUM
Di dalam banyak rujukan, perbincangan mengenai pengertian
minoriti yang ditemui banyak ditumpukan terhadap erti minoriti
yang dibahas berdasarkan international legal
instruments. Daripada kesemua jenis-jenis pengertian yang
dibahaskan itu menunjukkan bahawa tidak ada suatu definisi umum
yang diterima sepenuhnya mengenai istilah ‘minoriti’.
Kepelbagaian sesuatu bentuk sejarah, ekonomi
dan asas-asas sosial sesebuah masyarakat di seluruh dunia ini,
mungkin merupakan suatu halangan di dalam proses memberikan
huraian yang tepat mengenai konsep-konsep umum ataupun definisi
umum kepada ‘minoriti’ ini.
Kalimah minoriti juga mempunyai perbezaan
erti berdasarkan kepada unsur kepelbagaian suatu wilayah ke
wilayah yang lain, daripada sebuah negara kepada sesebuah negara
yang lain. Kalimah ini juga tentu sekali mempunyai perbezaan
daripada suatu period/tahap/zaman kepada suatu period yang lain
di dalam sejarah. Perkataan minoriti ini tentu sekali mempunyai
perbezaan maksud yang tersendiri.
Beberapa kelompok minoriti contohnya, hidup
secara berselerak/bertaburan di dalam sesebuah negara, manakala
yang lain-lain pula tertumpu di sesuatu bahagian yang tertentu,
membentuk suatu kelompok majoriti di dalam bahagian-bahagian
tertentu di dalam sesebuah negara (S.S.Pirzada 1980 : 67).
Istilah ‘minoriti’ di dalam beberapa kes
diaplikasikan atau dirujuk kepada maksud; “sesuatu kelompok atau
kumpulan nasional, etnik atau kumpulan-kumpulan ras yang
mempunyai perbezaan-perbezaan tertentu dengan kelompok majoriti
di dalam sesebuah negara”. Di dalam beberapa kes yang lain pula,
ia digunapakai untuk merujuk kepada, “sesuatu kumpulan bahasa
ataupun kelompok-kelompok agama”.
Di beberapa negara lain pula, istilah
minoriti digunakan dengan membawa suatu gambaran kepada suatu
maksud yang negatif,[i] sama ada untuk menunjukkan kepada,
“ciri-ciri seperti nasional, etnik, bentuk bahasa ataupun
kumpulan atau kelompok yang berbeza daripada kelompok asal negara
berkenaan”. Berdasarkan kenyataan ini, Prof. D.P. O’Connell
memberikan pengertian minoriti sebagai :
[i] Dimaksudkan dengan negatif di sini ialah
bahawa sesuatu kelompok minoriti di dalam negara berkenaan
dipandang sebagai kelompok yang daif atau hina yang mana nilai
yang dipegang oleh kelompok minoriti ini, seperti nilai agama,
amalan, adat dan sebagainya amat nadir dan berbeza sekali dengan
kelompok majoriti negara terbabit, lantas ia menjadi suatu budaya
yang asing.
Maksud minoriti yang negatif ini lebih jelas
lagi ialah sebagaimana yang digunakan untuk menunjukkan kepada
golongan gay dan juga homoseksual di dalam
sesebuah negara yang berkenaan (mereka dianggap sebagai 'minoriti
baru') sebagaimana yang pernah dibicarakan dalam majalah
Kurier Unesco Minoriti (8),1993, hlm.8
“Kumpulan-kumpulan nasional di dalam
sesebuah kerajaan, yang mana mereka itu dikira berdasarkan
melalui sama ada perkiraan ras, bahasa ataupun agama dan biasanya
kesemua ketiga-tiga unsur itu membentuk eleman-eleman di dalam
sesuatu komuniti. Unsur-unsur kumpulan minoriti tadi pula, tentu
sekali agak berbeza daripada unsur-unsur milikan kelompok
majoriti negara berkenaan” (S.S.Pirzada 1980 : 67)
“Minoriti’ itu, merupakan suatu anggaran
daripada sesekelompok penduduk yang mempunyai ciri-ciri yang agak
nyata berbeza. Perbezaan ini, biasanya melihat kepada unsur-unsur
seperti; ras/jenis kaum mereka, agama, bahasa ataupun orientasi
etnik yang memberi tanda kepada mereka[i] sebagai suatu unsur
milikan yang nyatanya berbeza dan berlawanan dengan sesuatu
kumpulan majoriti negara itu.
[i] Iaitu sesuatu unsur atau budaya yang
menjadi pengenalan kepada kelompok itu, contohnya ‘pakai
songkok/ketayap’ biasanya merupakan pengenalan kepada masyarakat
Islam.
Keadaan ini (dianggap minoriti) dikira
begitu bilamana sesuatu grup majoriti ataupun kumpulan yang
dominan yang mendiami atau menduduki sesebuah negara tadi membuat
perbandingan antara diri mereka dengan kelompok minoriti dan
seterusnya melihat bahawa di sana terdapat perbezaan yang agak
nyata (A.K. Brohi 1980 : 31)
Dalam situasi ini, ada negara yang bertindak
mengambil langkah untuk mempertahankan sesuatu kelompok minoriti
itu dan memberikan serta memperuntukkan undang-undang tertentu
bagi mendiami ataupun menduduki di dalam sesuatu kumpulan
majoriti di dalam sesebuah negara. Ada pula negara yang memberi
status kerakyatan di samping memperuntukkan sesuatu kawasan yang
tertentu untuk mereka.
Walau bagaimanapun, biasanya seseorang ahli
daripada kelompok minoriti itu secara umumnya adalah tidak
mempunyai kuasa yang boleh mempengaruhi sama ada di dalam
bidangkuasa pentadbiran dan kuasa pembentukan undang-undang yang
digunakan oleh negara berkenaan (A.K.Brohi 1980 : 31)
Kettani (1986:1) membawa suatu definasi yang
dipetik daripada kamus Webster’s Seventh New Collegiate
Dictionary yang mendefinisikan minoriti itu sebagai:
“Suatu bahagian daripada suatu penduduk/rakyat yang mempunyai
perbezaan di dalam beberapa karekter dan mereka selalu menjadi
bahan perbezaan layanan”.
Walau bagaimanapun, kata beliau, definisi ini
tidak mencukupi untuk menerangkan proses kewujudan sesuatu
minoriti itu. Sebagai contoh, suatu perkara yang nyata ialah
bahawa sesuatu faktor yang mendorong kepada pembentukan sesuatu
minoriti itu ialah disebabkan oleh wujudnya di kalangan sesuatu
kelompok rakyat dalam sesebuah negara, dan mereka ini mempunyai
‘karekter-karekter yang berbeza’ daripada penduduk asal
negara itu.
Oleh itu sesuatu kelompok penduduk dalam
situasi sebegini secara jelasnya boleh diistilahkan mereka
sebagai suatu kelompok minoriti semata-mata kerana wujudnya unsur
‘karekter-karekter yang berbeza’ tadi. Karekter yang berbeza ini
seterusnya membawa kepada perbezaan layanan.
Selain daripada unsur ‘karekter yang
berbeza’, sesuatu ciri lain pula yang menjadi ukuran ialah
mungkin juga ukuran dalam bentuk fizikal, seperti unsur warna
kulit. Contohnya, perbezaan layanan oleh kelompok majoriti di
Amerika Syarikat terhadap kelompok ‘warna kulit hitam’, maka
munculah apa yang dikatakan minoriti kulit hitam itu.
Namun begitu, ciri yang sama (warna kulit)
adalah disedari secara menyeluruh tidak punyai kaitan untuk
dijadikan sebab kepada ‘perbezaan layanan’ di dalam
environment orang Islam. Kelompok minoriti kulit hitam
di Morocco, sebagai contoh, tidak wujud, walaupun ramai orang
Morocco adalah berkulit hitam.
Suatu keadaan yang sama, mungkin wujud
apabila wujudnya perbezaan dalam bentuk ‘perbezaan bahasa’
sebagaimana yang diutarakan sebelum ini. Di dalam
invironment orang Islam yang sebenar, suatu perbezaan
dalam aspek bahasa juga adalah tidak ada kaitan
(irrelevan.) untuk dianggap sebagai minoriti dan untuk
diberikan layanan yang berbeza.
Sebagai contoh, dalam zaman-zaman awal
empayar Uthmaniyyah, prinsip seperti ini adalah begitu kuat
sekali dipertahankan (mempraktikkan satu bahasa sahaja). Oleh
itu, di zaman-zaman tersebut tidak akan terdapat penggunaan
bahasa kelompok minoriti (Kettani 1986:1)
Dari sudut yang lain pula, sesuatu kelompok
rakyat mungkin boleh dipertimbangkan sebagai kelompok minoriti
walaupun mereka banyak dari segi bilangannya di dalam sesebuah
negara atau wilayah, tetapi mereka masih menjadi bahan kepada
perbezaan layanan oleh kelompok yang lebih kecil daripada mereka
tetapi merupakan kelompok yang cukup berpengaruh (Kettani
1986:1)
MINORITI: PENGERTIAN DARI ASPEK
PERUNDANGAN
Pada tahun 1967, suatu majlis perwakilan yang
dilantik telah diberikan kuasa untuk memulakan satu kajian
terhadap implementasi kepada Atricle 27 daripada perkara
sivil dan perjanjian rasmi hak-hak Politik.
Di dalam perakuan berikutnya daripada suatu
perwakilan kuasa mengenai kebebasan manusia, ekonomi dan
sosialnya yang telah dibuat melalui Resolusi 1418-XLVI (6.6.69),
di mana pada tahun 1971 Francesco Capotorti yang telah dilantik
melalui majlis perwakilan itu telah mengemukakan laporan beliau
yang telah diserahkan pada bulan Jun 1977.
Laporan berkenaan juga dimasukkan sama dengan
komentar-komentar dari pihak-pihak Kerajaan. Definisi yang
dikemukakan melalui laporan ini telah dianggap sebagai suatu
definisi yang ‘berbentuk menyeluruh/ lengkap’ (comprehensive
study), berbentuk sejarah dan juga berbentuk
conceptual mengenai perlindungan antarabangsa terhadap
minoriti. Laporan ini telah menawarkan suatu definisi baru
minoriti. Minoriti adalah;
“Suatu kelompok yang ‘lemah’/kurang dari
segi bilangannya berbanding penduduk tetap di dalam negara itu.
Mereka berada dalam suatu posisi yang non-dominan, mempunyai
perbezaan-perbezaan sama ada dari segi jenis etnik, agama-agama,
karekter-karekter bahasa mereka juga berbeza dengan penduduk
tempatan.
Mereka juga menunjukkan suatu perasaan
kesatuan/solidariti ataupun komited dan bersungguh-sungguh di
dalam memelihara dan mempertahankan budaya, agama asal/agama
tradisi mereka ataupun bahasa yang mereka miliki
” (James Fawcett 1996: 24)
Claire Palley (1996: 37) ketika menulis suatu
tajuk Constitutional Law and Minority telah mengemukakan
persoalan, “Apakah itu minoriti?” Kemudian beliau sendiri memberi
jawapan yang diertikan sebagaimana berikut:
"Mana-mana kumpulan ras, suku, kelompok
penutur bahasa-bahasa tertentu, kelompok agama, kasta ataupun
suatu kelompok nasional yang berada bersama suatu ‘bangsa
kerajaan’ (bangsa yang dominan di negara berkenaan) dan mereka
ini pula tidak berada dalam pengendalian (di luar kawalan) oleh
sesuatu jentera politik kerajaan berkenaan.
